Tuổi thọ cao là thành tựu. Nhưng nó đặt ra câu hỏi mà không xã hội nào trả lời xong: những năm cuối đời diễn ra ra sao, và ai lo?
Nguồn thu nhập khi về già
Chủ yếu từ khoản chi hằng tháng của quỹ tiết kiệm bắt buộc, cộng với tiết kiệm riêng và hỗ trợ từ con cái.
Với người có thu nhập thấp cả đời, khoản này thường không đủ, và đó là lý do các chương trình bổ sung từ ngân sách ra đời.
Tiếp tục làm việc
Tuổi nghỉ hưu và tuổi tái tuyển dụng được nâng dần, và có chính sách khuyến khích doanh nghiệp giữ lại người lớn tuổi.
Nhiều người tiếp tục làm việc vì nhu cầu tài chính, một số vì muốn giữ nhịp sống và quan hệ xã hội.
Người cao tuổi làm việc ở đâu
Dễ thấy nhất ở các khu ăn uống, siêu thị, dịch vụ vệ sinh và bảo vệ.
Hình ảnh này gây nhiều tranh luận: một bên coi là dấu hiệu của xã hội năng động, bên kia coi là dấu hiệu của lưới an sinh chưa đủ.
Người chăm sóc trong gia đình
Phần lớn việc chăm sóc do người thân đảm nhận, thường là con cái hoặc người bạn đời cũng đã lớn tuổi.
Có các chương trình hỗ trợ dành riêng cho nhóm này: đào tạo kỹ năng chăm sóc, dịch vụ thay ca tạm thời và trợ cấp, vì kiệt sức của người chăm sóc là vấn đề thật.
Chăm sóc dài hạn
Có mạng lưới nhà dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày và dịch vụ hỗ trợ tại nhà, với mức phí được trợ cấp theo thu nhập.
Hướng ưu tiên là để người già ở lại nhà càng lâu càng tốt, vì đó vừa rẻ hơn vừa tốt hơn cho bản thân họ.
Bảo hiểm chăm sóc dài hạn
Có cơ chế bảo hiểm dành riêng cho trường hợp mất khả năng tự chăm sóc, chi trả một khoản hằng tháng khi đủ điều kiện.
Đây là mảnh ghép được bổ sung tương đối gần đây, khi rõ ràng rằng chi phí chăm sóc dài hạn là rủi ro lớn nhất của tuổi già.
Nhà ở cho người lớn tuổi
Có loại căn hộ nhỏ thiết kế riêng cho người cao tuổi, và chương trình cho phép bán lại một phần thời hạn thuê căn nhà đang ở để lấy tiền dưỡng già.
Cơ chế sau đặc biệt đáng chú ý: nó biến tài sản nhà ở thành dòng tiền mà không buộc người già phải rời chỗ ở quen thuộc.
Thiết kế đô thị thân thiện với người già
Thang máy dừng ở mọi tầng, lối dốc thay bậc, đèn tín hiệu qua đường có thời gian dài hơn, ghế ngồi dọc lối đi.
Những cải tạo này được triển khai đồng loạt trong các khu nhà cũ, và chúng có tác dụng lớn hơn nhiều so với chi phí bỏ ra.
Cô đơn là vấn đề song song
Khi gia đình nhỏ đi và con cái bận rộn, số người già sống một mình tăng lên.
Các trung tâm sinh hoạt cộng đồng, chương trình thăm hỏi và hoạt động tình nguyện được dùng để giảm bớt, nhưng đây là vấn đề khó hơn vấn đề tài chính.
Chương trình sức khoẻ cộng đồng
Có các chương trình khuyến khích vận động, khám sàng lọc định kỳ và ăn uống lành mạnh, nhiều chương trình gắn với phần thưởng nhỏ hoặc ứng dụng theo dõi.
Cách tiếp cận này rẻ hơn nhiều so với điều trị, và nó nhắm tới nhóm trung niên chứ không đợi tới khi người ta đã già.
Sống lâu và sống khoẻ không giống nhau
Tuổi thọ cao nhưng số năm sống với bệnh mãn tính cũng đáng kể, và đó mới là con số quyết định chi phí y tế.
Vì vậy trọng tâm chính sách đang dịch chuyển sang phòng bệnh, vận động và phát hiện sớm thay vì chỉ mở rộng điều trị.
Công nghệ trong chăm sóc
Thiết bị theo dõi tại nhà, khám bệnh từ xa và hệ thống cảnh báo khi có sự cố đang được thử nghiệm và mở rộng.
Công nghệ giúp người già ở nhà lâu hơn một cách an toàn, nhưng nó bổ sung chứ không thay được sự có mặt của con người.
Câu hỏi của thập niên tới
Khi tỷ lệ người cao tuổi tiếp tục tăng, mô hình dựa nhiều vào gia đình và tiết kiệm cá nhân sẽ phải dịch chuyển.
Hướng đi đang hình thành là mở rộng phần cộng đồng một cách có kiểm soát, chứ không thay đổi nguyên tắc nền — ít nhất là cho tới nay.
Hỏi đáp
Có lương hưu nhà nước không?
Không theo mô hình lương hưu truyền thống; thu nhập tuổi già chủ yếu từ tài khoản tiết kiệm cá nhân.
Vì sao nhiều người già vẫn đi làm?
Vì nhu cầu tài chính, và một phần vì chính sách khuyến khích làm việc lâu hơn.
Chăm sóc dài hạn có được hỗ trợ không?
Có, qua trợ cấp theo thu nhập và một cơ chế bảo hiểm riêng.
Người già sống với con cái nhiều không?
Khá phổ biến, dù tỷ lệ sống một mình đang tăng dần.
