Một cơ chế duy nhất lo cả nhà ở, y tế và hưu trí. Đây là mảnh ghép trung tâm mà thiếu nó thì không hiểu được mô hình này.
Cách hoạt động cơ bản
Người lao động và người sử dụng lao động cùng đóng một tỷ lệ từ tiền lương vào tài khoản mang tên chính người lao động.
Đây là tiết kiệm cá nhân bắt buộc, không phải quỹ chung — tiền của ai người đó dùng, không có chuyện thế hệ này đóng cho thế hệ kia.
Chia thành các tài khoản thành phần
Khoản đóng được chia vào các tài khoản với mục đích khác nhau: một phần cho nhà ở và đầu tư, một phần cho y tế, một phần dành riêng cho tuổi già.
Tỷ lệ phân chia thay đổi theo độ tuổi, dồn dần về phần hưu trí khi người đóng lớn tuổi hơn.
Tỷ lệ đóng góp thay đổi theo tuổi
Tỷ lệ đóng cao nhất ở nhóm tuổi lao động sung sức và giảm dần với người lớn tuổi.
Việc giảm tỷ lệ ở nhóm lớn tuổi nhằm giữ cho chi phí thuê họ không quá cao so với người trẻ, một cân nhắc thực dụng về thị trường lao động.
Dùng vào việc gì
Mua nhà, trả các khoản y tế đủ điều kiện, đóng bảo hiểm bắt buộc, và một số mục đích được quy định như giáo dục.
Chính việc dùng được cho nhà ở đã tạo ra tỷ lệ sở hữu nhà rất cao, và đó là hệ quả quan trọng nhất của cả cơ chế.
Lãi suất và bảo toàn
Số dư được trả lãi theo mức công bố, cao hơn lãi gửi ngân hàng thông thường, với phần dành cho tuổi già được trả mức cao hơn nữa.
Đây là khoản gần như không rủi ro, và nó đóng vai trò nền cho kế hoạch tài chính của phần lớn hộ gia đình.
Đầu tư số dư
Một phần số dư có thể được dùng để đầu tư vào các sản phẩm tài chính trong danh mục cho phép, nếu người đóng muốn tìm mức sinh lời cao hơn.
Thống kê cho thấy nhiều người tự đầu tư lại đạt kết quả kém hơn mức lãi mặc định, nên phần lớn cứ để nguyên là lựa chọn hợp lý.
Rút ra khi nào
Phần dành cho tuổi già được chuyển thành khoản chi trả hằng tháng khi tới độ tuổi quy định, thay vì rút một lần toàn bộ.
Quy định này bảo vệ người đóng khỏi rủi ro tiêu hết sớm rồi không còn gì cho những năm cuối đời, nhưng cũng là điểm gây tranh luận nhiều nhất.
Vì sao có mức giữ lại tối thiểu
Có một số dư tối thiểu phải giữ lại để bảo đảm khoản chi hằng tháng đủ sống, và phần vượt mới được rút.
Người ủng hộ nói đây là lưới an toàn cần thiết; người phản đối nói đó là tiền của họ và họ nên được tự quyết.
Minh bạch về số dư
Mỗi người xem được số dư từng tài khoản, lãi đã nhận và dự tính khoản chi hằng tháng khi về già, tất cả trên một nền tảng trực tuyến.
Sự minh bạch này giúp người ta lập kế hoạch thật, và cũng là điều kiện để một hệ thống bắt buộc giữ được niềm tin của người đóng.
Điểm yếu của mô hình
Vì dựa trên tích luỹ cá nhân, ai có thu nhập thấp hoặc gián đoạn công việc nhiều năm sẽ về già với số dư nhỏ.
Phụ nữ và lao động phi chính thức chịu ảnh hưởng rõ nhất, và các khoản bổ sung từ ngân sách được dùng để bù phần nào.
Bổ sung cho tài khoản của người thu nhập thấp
Ngân sách có các khoản nộp thêm vào tài khoản của nhóm thu nhập thấp, đặc biệt cho người lớn tuổi có số dư mỏng.
Đây là cách đưa yếu tố tương trợ vào một hệ thống vốn thuần tuý cá nhân, mà không phá vỡ nguyên tắc tự lo là chính.
Vì sao nhiều nước quan tâm
Vì mô hình này tránh được gánh nặng của hệ thống hưu trí dựa trên đóng góp của thế hệ đang đi làm, thứ đang gây áp lực lớn ở nhiều nơi.
Đổi lại nó chuyển rủi ro về phía cá nhân, và đó là đánh đổi mà mỗi xã hội phải tự cân nhắc.
Cơ chế đang được điều chỉnh
Tỷ lệ đóng góp, độ tuổi nhận, mức giữ lại và các khoản bổ sung đều được rà soát định kỳ.
Hướng chung là tăng hỗ trợ cho nhóm có số dư thấp, trong khi vẫn giữ nguyên tắc tự lo là chính.
Hỏi đáp
Đây có phải quỹ chung không?
Không. Đây là tài khoản tiết kiệm cá nhân bắt buộc, tiền của ai người đó dùng.
Người nước ngoài có phải đóng không?
Nói chung không áp dụng cho người làm việc theo giấy phép có thời hạn.
Có rút hết một lần được không?
Không hoàn toàn; phần dành cho tuổi già được chuyển thành khoản chi hằng tháng.
Tiền có sinh lãi không?
Có, theo mức công bố, cao hơn lãi gửi ngân hàng thông thường.
