Khoảng cách giữa trẻ em hình thành trước khi vào lớp một. Đó là lý do mảng mầm non được đầu tư mạnh trong thời gian gần đây, sau nhiều năm bị xem là việc riêng của gia đình.
Hệ thống gồm những gì
Có nhà trẻ nhận trẻ nhỏ theo giờ làm việc của cha mẹ, và mẫu giáo cho nhóm tuổi trước khi vào tiểu học.
Phần lớn do các tổ chức ngoài nhà nước vận hành, nhưng chịu tiêu chuẩn chung về chương trình, cơ sở vật chất và tỷ lệ giáo viên trên trẻ.
Vì sao mảng này được ưu tiên
Nghiên cứu về phát triển trẻ em cho thấy khác biệt về ngôn ngữ và kỹ năng xã hội hình thành rất sớm.
Can thiệp ở giai đoạn này rẻ hơn và hiệu quả hơn nhiều so với bù đắp về sau, và lập luận đó đã thay đổi cách nhìn của chính sách.
Giờ giấc bám theo nhịp đi làm
Nhiều cơ sở mở cửa sớm và đóng muộn, có cả dịch vụ cả ngày lẫn nửa ngày, để phù hợp với giờ làm việc của cha mẹ.
Điều này nghe như chi tiết vận hành nhưng nó quyết định việc một gia đình hai người đi làm có xoay xở được hay không.
Chi phí và hỗ trợ
Học phí được hỗ trợ theo thu nhập gia đình, với mức hỗ trợ cao cho hộ thu nhập thấp.
Mục tiêu là chi phí không phải lý do khiến một đứa trẻ không được đi học sớm, và cũng để cha mẹ, đặc biệt là người mẹ, tiếp tục đi làm được.
Hệ thống do nhà nước hỗ trợ
Bên cạnh các cơ sở tư nhân còn có mạng lưới mầm non được nhà nước hỗ trợ với mức phí thấp và chất lượng được kiểm soát.
Việc này đặt ra một mặt sàn cho cả thị trường, vì các cơ sở khác phải cạnh tranh với một lựa chọn tốt và rẻ.
Đặt cơ sở ngay trong khu dân cư
Nhiều nhà trẻ nằm ngay dưới chân các khu nhà ở, nên việc đưa đón không tốn thêm chặng di chuyển nào.
Việc này được tính vào quy hoạch từ đầu, giống như trường học và trạm y tế, chứ không phải do thị trường tự bố trí.
Giáo viên mầm non
Nghề này từng bị coi nhẹ, với mức lương và yêu cầu đào tạo thấp hơn các bậc học khác.
Đã có các chương trình nâng chuẩn đào tạo và cải thiện đãi ngộ, vì chất lượng ở giai đoạn này phụ thuộc gần như hoàn toàn vào người trực tiếp chăm sóc.
Chương trình học ở lứa tuổi này
Trọng tâm là ngôn ngữ, kỹ năng xã hội, vận động và sự tò mò, thay vì dạy trước chương trình lớp một.
Nhiều phụ huynh vẫn muốn con học chữ và số sớm vì lo bị tụt lại, và đây là điểm căng giữa hướng dẫn chuyên môn với kỳ vọng gia đình.
Can thiệp cho trẻ cần hỗ trợ thêm
Có các chương trình phát hiện sớm và hỗ trợ cho trẻ chậm phát triển ngôn ngữ hoặc có nhu cầu đặc biệt.
Việc phát hiện sớm quan trọng vì cùng một can thiệp sẽ hiệu quả hơn nhiều nếu bắt đầu từ mẫu giáo thay vì từ tiểu học.
Chuyển tiếp lên lớp một
Năm cuối mẫu giáo có phần chuẩn bị cho việc vào tiểu học: làm quen với nếp lớp học, cầm bút, nghe hướng dẫn nhiều bước.
Mục tiêu là giảm cú sốc chuyển cấp chứ không phải dạy trước kiến thức, dù ranh giới giữa hai việc này đôi khi mờ trong thực tế.
Vai trò của gia đình vẫn lớn nhất
Trò chuyện với con, đọc sách cùng con, và thời gian có chất lượng ở nhà ảnh hưởng nhiều hơn bất cứ chương trình nào.
Vì vậy có cả các chương trình hướng dẫn cha mẹ, đặc biệt nhắm tới những gia đình không có sẵn thói quen này.
Song ngữ bắt đầu từ rất sớm
Trẻ tiếp xúc với cả tiếng Anh lẫn ngôn ngữ mẹ đẻ ngay từ bậc mầm non, theo cùng nguyên tắc áp dụng cho toàn hệ thống.
Với nhiều gia đình chỉ nói một ngôn ngữ ở nhà, đây là nơi đứa trẻ gặp ngôn ngữ thứ hai lần đầu, và điều đó ảnh hưởng tới cả quãng học sau này.
Điều còn đang hoàn thiện
Chất lượng giữa các cơ sở còn chênh lệch, và số chỗ ở một số khu vẫn chưa theo kịp nhu cầu.
Đây là mảng đang mở rộng nhanh nhất trong toàn bộ hệ thống giáo dục, và cũng là mảng có nhiều dư địa cải thiện nhất.
Hỏi đáp
Gửi trẻ từ mấy tuổi?
Có cơ sở nhận từ rất nhỏ, với các nhóm tuổi khác nhau tuỳ loại hình.
Chi phí có được hỗ trợ không?
Có, theo thu nhập gia đình, với mức hỗ trợ cao cho hộ thu nhập thấp.
Người nước ngoài gửi trẻ được không?
Được, nhưng mức hỗ trợ học phí khác với công dân và thường trú nhân.
Mầm non có dạy chữ không?
Trọng tâm là ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và vận động hơn là dạy trước chương trình tiểu học.
