Học nghề và đào tạo suốt đời

Không phải ai cũng vào đại học, và hệ thống được thiết kế để điều đó không phải là ngõ cụt. Đây là phần ít được nói tới nhưng quan trọng không kém.

Ba hướng sau trung học

Dự bị đại học cho người đi tiếp lên đại học, cao đẳng kỹ thuật cho các ngành ứng dụng, và trường nghề cho đào tạo tay nghề trực tiếp.

Cả ba đều dẫn tới việc làm, và đều có đường nối lên bậc cao hơn nếu người học muốn.

Cao đẳng kỹ thuật

Chương trình ba năm thiên về thực hành, gắn với nhu cầu ngành nghề cụ thể và có phần thực tập tại doanh nghiệp.

Tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp cao, và nhiều người sau đó học tiếp lên đại học với thời gian rút ngắn.

Trường nghề

Đào tạo tay nghề cho các lĩnh vực kỹ thuật, dịch vụ và chăm sóc, với cơ sở vật chất được đầu tư rất tốt.

Việc đầu tư cho trường nghề ngang tầm các bậc học khác là một quyết định chính sách có chủ đích, nhằm gỡ dần định kiến xã hội về lựa chọn này.

Thực tập và học việc

Nhiều chương trình kết hợp học ở trường với làm việc thật tại doanh nghiệp theo từng đợt luân phiên.

Người học có thu nhập trong thời gian học, doanh nghiệp có người quen việc, và tỷ lệ được nhận vào làm sau khi tốt nghiệp thường cao.

Không có ngõ cụt

Từ mỗi bậc đều có đường đi tiếp lên, và nhiều người đi vòng qua các bậc thay vì theo lối thẳng.

Thiết kế này quan trọng vì nó biến một kết quả thi không như ý ở tuổi mười mấy thành một khúc quanh thay vì một bản án.

Đào tạo cho người đang đi làm

Có chương trình quốc gia cấp tín chỉ đào tạo cho mọi công dân trưởng thành, dùng để học các khoá nâng cấp kỹ năng.

Danh mục khoá học rất rộng, từ kỹ năng số tới quản lý và các nghề chuyên môn, và được cập nhật theo nhu cầu thị trường.

Tuổi nghỉ hưu và làm việc lâu hơn

Tuổi nghỉ hưu và tuổi tái tuyển dụng được nâng dần theo lộ trình, kéo theo nhu cầu giữ kỹ năng của người lớn tuổi luôn cập nhật.

Đào tạo lại vì vậy không chỉ phục vụ chuyển nghề mà còn phục vụ việc kéo dài quãng đời làm việc của cả một thế hệ.

Vì sao đào tạo lại là chính sách trọng tâm

Vì các ngành chuyển dịch nhanh và không ai làm một nghề suốt đời được nữa.

Với một nền kinh tế không thể tăng trưởng bằng cách thêm người, nâng kỹ năng cho người đang có là con đường gần như duy nhất.

Khung kỹ năng theo ngành

Mỗi ngành lớn có bản mô tả các vị trí công việc, kỹ năng cần có và lộ trình phát triển nghề nghiệp, công bố để ai cũng tra được.

Người đi làm nhìn vào đó biết mình thiếu gì để lên bậc tiếp theo, và biết khoá học nào lấp được khoảng trống ấy.

Doanh nghiệp tham gia thiết kế chương trình

Nội dung đào tạo được xây cùng với các ngành, để kỹ năng dạy ra khớp với việc làm thật.

Cách này tránh được tình trạng phổ biến ở nhiều nơi: đào tạo xong nhưng kỹ năng không dùng được.

Vai trò của công đoàn

Tổ chức công đoàn tham gia sâu vào các chương trình đào tạo lại, vận hành trung tâm đào tạo riêng và làm cầu nối với doanh nghiệp.

Mô hình ba bên giữa nhà nước, doanh nghiệp và người lao động là đặc điểm nổi bật của quan hệ lao động ở đây, và nó thể hiện rõ nhất trong mảng đào tạo.

Hỗ trợ khi chuyển nghề

Có chương trình dành cho người muốn đổi hẳn sang ngành khác, kết hợp đào tạo với giai đoạn làm việc thử tại doanh nghiệp.

Đây là phần khó nhất của đào tạo lại, vì rào cản lớn nhất thường là nhà tuyển dụng chứ không phải kỹ năng của người học.

Học trực tuyến và học ngắn hạn

Nhiều khoá được thiết kế theo dạng ngắn, học trực tuyến hoặc ngoài giờ, để người đang đi làm theo được mà không phải nghỉ việc.

Các chứng chỉ nhỏ cộng dồn lại có thể quy đổi thành bằng cấp cao hơn, một cách tiếp cận phù hợp với người trưởng thành hơn là bắt họ quay lại trường toàn thời gian.

Điều chưa trọn vẹn

Định kiến xã hội với các lối đi ngoài đại học vẫn còn, dù đã giảm so với trước.

Và người lớn tuổi hoặc lao động kỹ năng thấp là nhóm cần đào tạo lại nhất lại thường là nhóm tham gia ít nhất, vì thiếu thời gian và thiếu tự tin.

Hỏi đáp