Công dân, thường trú nhân, người lao động nước ngoài — ba nhóm với ba tư cách khác nhau, sống cùng một nơi. Hiểu được ba lớp này là hiểu được phần lớn các tranh luận xã hội ở đây.
Ba lớp tư cách
Công dân có đầy đủ quyền và nghĩa vụ, gồm cả quyền bầu cử và nghĩa vụ quân sự với nam giới.
Thường trú nhân được ở lâu dài, tiếp cận nhiều dịch vụ nhưng không phải tất cả. Người nước ngoài làm việc theo giấy phép có thời hạn, gắn với công việc cụ thể.
Vì sao phân lớp lại quan trọng
Vì gần như mọi chính sách về nhà ở, y tế, giáo dục và trợ cấp đều phân biệt theo ba lớp này.
Hai người cùng sống trong một toà nhà có thể có trải nghiệm rất khác nhau về chi phí và quyền lợi, tuỳ tư cách của họ.
Con đường trở thành thường trú nhân
Người làm việc lâu năm có thể nộp hồ sơ xin thường trú, và hồ sơ được xét theo nhiều yếu tố như nghề nghiệp, thu nhập, thời gian đã ở và mức độ gắn bó.
Không có công thức công khai, và đây là điểm khiến nhiều người thấy khó dự đoán kết quả.
Cấu trúc sắc tộc
Xã hội gồm nhiều nhóm sắc tộc lớn, mỗi nhóm có ngôn ngữ, tín ngưỡng và tập quán riêng, cùng tồn tại từ hàng trăm năm.
Tỷ lệ giữa các nhóm được theo dõi và giữ ổn định một cách có chủ đích qua chính sách nhà ở và nhập cư.
Người nước ngoài trong lực lượng lao động
Có mặt ở cả hai đầu thang kỹ năng: lao động xây dựng, giúp việc gia đình, dịch vụ ở một đầu; chuyên gia tài chính, kỹ sư, quản lý ở đầu kia.
Mỗi nhóm chịu một hệ thống giấy phép khác nhau với điều kiện và quyền lợi khác nhau.
Ngôn ngữ trong từng cộng đồng
Mỗi nhóm có ngôn ngữ riêng được dạy trong trường như môn tiếng mẹ đẻ, bên cạnh tiếng Anh là ngôn ngữ giảng dạy chung.
Mức độ sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ trong gia đình đã giảm qua các thế hệ, và đây là một mối lo về bảo tồn văn hoá được nhắc tới thường xuyên.
Dân số già đi nhanh
Tỷ suất sinh thấp kéo dài khiến tỷ lệ người cao tuổi tăng nhanh, và xu hướng này đã rõ từ nhiều năm.
Đây là biến số nằm sau rất nhiều chính sách hiện nay: từ khuyến khích sinh con tới điều chỉnh tuổi nghỉ hưu và mở rộng dịch vụ chăm sóc người già.
Vì sao ít sinh con
Chi phí sống cao, giờ làm việc dài, học hành cạnh tranh và thay đổi trong quan niệm về gia đình đều được nêu ra.
Nhiều chính sách hỗ trợ đã được đưa ra qua các năm, nhưng hiệu quả hạn chế — đây là vấn đề chung của nhiều xã hội phát triển.
Mật độ cao và cách xoay xở
Sống ở mật độ cao đòi hỏi nhiều quy tắc chung hơn, và điều đó định hình cả văn hoá ứng xử nơi công cộng.
Không gian công cộng được thiết kế kỹ để bù cho diện tích ở hạn chế: công viên, đường đi bộ có mái, khu sinh hoạt chung ở mỗi khu nhà.
Người cao tuổi sống thế nào
Nhiều người cao tuổi vẫn tiếp tục làm việc, một phần vì chính sách khuyến khích kéo dài thời gian làm việc, một phần vì nhu cầu tài chính.
Song song đó là các dịch vụ chăm sóc ban ngày, nhà dưỡng lão và chương trình hỗ trợ tại nhà đang được mở rộng nhanh.
Nhập tịch và thường trú
Có lộ trình từ làm việc tới thường trú và từ thường trú tới nhập tịch, với điều kiện xét theo nhiều tiêu chí.
Số lượng được cấp mỗi năm được kiểm soát, vì đây vừa là công cụ bổ sung dân số vừa là vấn đề nhạy cảm với người dân sở tại.
Người lao động nước ngoài sống ở đâu
Lao động trong xây dựng và sản xuất thường ở các khu ký túc riêng, tách khỏi khu dân cư thông thường.
Điều kiện ở các khu này đã được rà soát và cải thiện sau những đợt kiểm tra quy mô lớn, và đây vẫn là chủ đề được theo dõi sát.
Xã hội đang thay đổi
Thế hệ trẻ có kỳ vọng khác về công việc, gia đình và không gian cá nhân so với thế hệ trước.
Những thay đổi này diễn ra chậm nhưng chắc, và chúng sẽ định hình các chính sách xã hội của giai đoạn tới nhiều hơn bất cứ yếu tố nào khác.
Hỏi đáp
Thường trú nhân khác công dân thế nào?
Được ở lâu dài và tiếp cận nhiều dịch vụ, nhưng không có quyền bầu cử và một số quyền lợi khác.
Người nước ngoài chiếm tỷ lệ lớn không?
Chiếm một phần đáng kể lực lượng lao động, ở cả nhóm kỹ năng thấp lẫn chuyên môn cao.
Nhập tịch có khó không?
Có lộ trình rõ nhưng được xét theo nhiều tiêu chí và số lượng cấp mỗi năm được kiểm soát.
Vì sao tỷ suất sinh thấp?
Do chi phí sống, áp lực công việc, cạnh tranh học hành và thay đổi quan niệm về gia đình.
